Джынн
Запіс ад 23 траўня 1882 года. Даліна ракі Марыца, Асманская імперыя.
Цяпер мы ідзём у самае сэрца імперыі — у Стамбул. Дарога цягнецца бясконца, пакрытая пылам адар і гарачым пахам кіпарысаў. Начлег уладкоўваем ля самай дарогі, сярод старых аліўкавых дрэў. Агонь трашчыць, кідае плямы святла на суровы твар Мустафы. Паветра цёплае, поўнае стракатанне начных насякомых і нейкага цяжкага, саладкаватага паху, якога я не ведаю.
Сёння ў мяне было шмат часу на роздум. Горная моц грыфона, суровая і чыстая, выклікала не страх, а незвычайную павагу. Але ёсць іншыя сілы ў гэтых землях, больш хаатычныя, больш небяспечныя для душы. Я ўспомніў пра джынаў, пра якіх згадваў Мустафа, і падліў яму яшчэ каву з дарожнага катла, спытаў пра іх.
Мустафа доўга маўчаў, узіраючыся ў полымя, нібы бачачы ў ім твары мінулага. Яго рука міжволі дакранулася да сіняга шклянога «вока» — назару, прымацаванага да яго кафтана.
«Ты хочаш ведаць пра джынаў, Янэк-эфэндзі? — яго голас быў ціхім, але напружаным. — Кнігі, што ты чытаў, расказваюць пра іх як пра духаў агню. Але яны не агеньчыкі. Яны — жыццё з пакуты і гневу. Іх стварыў Алах да людзей, з бяспалымянага вогнішча. І некаторыя з іх… не заблытаюцца ў нашых сетках.»
Ён змоўк, а потым пачаў расказваць. Гісторыю, ад якой холад прайшоў па маёй скуры, нягледзячы на начную спякоту.
«Было гэта шмат гадоў таму. Я быў малады, толькі пачаў служыць памагатым у інфірмара ў нашай стамбульскай аптэцы, што ў Галацкага маста. Мой настаўнік, Хасан-эфэндзі, быў вялікім навукоўцам. Аднойчы да яго прыйшлі з начным візітам — сваякі адной старой жанчыны з квартала Фенер. Яны казалі, што з ёю адбываецца немагчымае: у доме ўначы лятаюць прадметы, чутны роў і смех, быццам ідзе з-пад зямлі, а сама яна памірае, з кожным днём засыхаючы, як ліст на ветры.
Мясцовы Ходжа, які чытаў загаворы, збег пасля першай жа ночы, крычучы, што гэта «эфрыт». Хасан-эфэндзі паслаў мяне. Для практыкі, сказаў ён. І каб прынесці ўзор… чаго б там ні было.
Я пачаў абрад ачышчэння, чытаў аяты, абкурваў пакой ладанам і мірай. Нічога не памагала. Цішыня станавілася толькі цяжэй, гусцей. І тады... ад нецярпення ці ад глупства... я дакрануўся да таго збана. Халодным аказаўся ён, як лёд у пустыні.
Пячатка на яго горлачку, свінцовая, з тым жа знакам, што і на баку, трэснула сама сабой. З шыпеннем, нібы распалены метал апусцілі ў ваду. І з вузкага горлачка паваліў дым. Не рассейваючыся, ён клубіўся, гусцеў, пакуль у цэнтры пакоя не ўстала... фігура.
Дом быў стары, з цёмнага дрэва, і ад яго веяла волкасцю і страхам. Сама старая, Зейнэп-ханым, была падобная на цень, ляжала на падушках, і вочы яе глядзелі кудысьці скрозь сцены. У куце пакоя, засыпаны пылам і павуціннем, стаяў збан. Не просты гліняны, а медны, пакрыты чорнай пацінай і знакамі. Знакамі, якіх няма ні ў адной мове людзей. Яны нібы рухаліся, калі глядзець на іх падоўгу.
Я пачаў абрад ачышчэння, чытаў аяты, абкурваў пакой ладанам і мірай. Нічога не памагала. Цішыня станавілася толькі цяжэй, гусцей. І тады... ад нецярпення ці ад глупства... я дакрануўся да таго збана. Халодным аказаўся ён, як лёд у пустыні.
Пячатка на яго горлачку, свінцовая, з тым жа знакам, што і на баку, трэснула сама сабой. З шыпеннем, нібы распалены метал апусцілі ў ваду. І з вузкага горлачка паваліў дым. Не рассейваючыся, ён клубіўся, гусцеў, пакуль у цэнтры пакоя не ўстала... фігура.
Ён быў вялізны, ростам да самай столі, і цела яго было выткана з куравы і водсветаў пякельнага полымя. Вочы гарэлі, як вуголле, а з напаўадкрытага рота відаць былі вострыя, як іголкі, зубы. Паветра затрымцела ад спякоты і нянавісці. Гэта быў эфрыт. Не просты дух збіўся са шляху, а старажытны, магутны, заменчаны ў той збан, мусіць, стагоддзі таму нейкім неверагодным чараўніком.
«Хто вызваліў мяне з вязніцы?» — грымнуў яго голас, і сцены задрыжалі. Ён глядзеў на мяне, і ў гэтым поглядзе была ўся лютасць соцень гадоў палону. Я зразумеў, што ўсе мае малітвы, усе талісманы — не больш чым папера супраць урагану.
Ён не стаў чакаць адказу. Ён рушыў да мяне, і з кожным яго крокам у пакоі ўспыхвалі рэчы: дыван, фіранкі, адзенне старой Зэйнэп. Полымя было чорным з сінім адлівам. Я адступаў, крычаў аяты ад сурокаў, кідаў у яго соль і жалезнае пілавінне — усё, што было ў маёй сумцы. Гэта толькі на імгненне іскрыла на яго вэнджанай скуры.
Тады я ўспомніў не абрад з кнігі, а словы майго дзеда, старога загоншчыка духаў з Эрзурума. Ён казаў: «Самы моцны агонь можна патушыць толькі тым, з чаго ён народжаны. Дух агню памятае формулу свайго полымя».
У мяне ў руках была медная пасудзіна для збору расы — чара з выгравіраванымі ўнутранымі спіралямі, пастка для тонкіх сутнасцяў. Гэта была адчайная, шалёная думка. Я не спрабаваў яго звязаць ці выгнаць. Я крыкнуў яму, не малітву, а... формулу. Слова, якое ўбачыў на тым збане. Не ведаючы яго значэння. Я пракрычаў яго, уклаўшы ў голас увесь свой страх і ўсю волю.
Джынн
Джынн
Джынн